Leven op het autismespectrum

Autismespectrum

Neem ik taal letterlijk?

Toen ik mijn autismediagnose kreeg, kon ik me niet direct herkennen in het letterlijk nemen van taal. De standaard voorbeelden waren voor mij niet herkenbaar. Zie bijvoorbeeld dit filmpje waarin een meisje haar handen moeten wassen in de ‘wc’, waarna ze dat letterlijk doet i.p.v. dat ze doorheeft dat de ‘wc-ruimte’ werd bedoeld.

Ik herinner me ineens …

Toch ben ik me afgelopen jaren toch regelmatig bewust van dat ik taal wel letterlijk nam (en neem). Zo werd ik vroeger woest als ik een probleem had en iemand zei: ‘Daar ga je niet dood aan.’ Natuurlijk wist ik wel dat ik er niet dood aan ging, dacht ik dan. Uitroepteken, uitroepteken!! Nu weet ik dat mensen op die manier jouw probleem willen relativeren. (Ook stom, maar mensen roepen soms ook maar wat.)

Ook heb ik vroeger dingen gehoord of gelezen, die ik letterlijk op mezelf ben gaan toepassen. Zo erg dat het dwangmatig werd. Zo herinner ik me een situatie dat mijn vader een kinderfiets droeg naar iemands huis, omdat het meisje haar fietssleutel kwijt was. Op een gegeven moment wisselde mijn vader van kant met het dragen en zei: ‘anders krijg ik straks één hele lange arm.’

Dat was een grapje, maar het is wel iets waar ik een beeld bij kreeg en waar ik veel over ging nadenken (overthinking!). Nog steeds doe ik dingen zoveel mogelijk links en rechts. Anders heb ik onrust over het scheve of asymmetrische ergens van.

En ook wat ik las, haalde ik vaak uit de context. Dan paste ik adviezen toe op mezelf, zonder het persoonlijk te maken. Dus toen ik las dat een vrouw ‘gemiddeld 2000 kilocalorieën per dag nodig heeft’, ging ik ie-de-re dag precies 2000 kc eten. Ik gaf zoveel gewicht aan die ‘2000‘ dat het dwangmatig werd. Ik zag het niet als een richtlijn om … richting te geven. Dus ging ik het letterlijk toepassen zonder het persoonlijk te maken.

letterlijk

Woorden te veel gewicht geven

Het zijn allemaal voorbeelden waarbij ik als het ware te dicht op de taal zit en op maar een klein deel van de taal. Ik zoom niet uit, blijf plakken bij bepaalde woorden of korte zinnen. Bepaalde woorden geef ik zoveel gewicht dat ze mijn emoties en gedrag bepalen.

Ik ben minder bezig met hoe iemand iets zegt en wanneer, maar vooral met wat iemand zegt. Daarom reageer ik in eerste instantie vaak op taal alleen. En kom daarna pas aan hoe iemand het bedoeld heeft en zie ik de emotie en non-verbale signalen.

Regelmatig zeg ik bijvoorbeeld verbaasd ‘echt waar!?’ als het om een grapje blijkt te gaan. Net iets later bedenk ik me pas dat het vast spottend bedoeld was. Ik nam het echt even voor waar aan, ging mee met het verhaal. Ik voelde me daar vaak stom over, maar tegenwoordig kan ik er ook wel om lachen. Dan zeg ik bijvoorbeeld: ‘ja, je kan me alles wijs maken hoor.’

Letterlijk nemen en detailgericht zijn

Het zal denk ik te maken hebben met de bottum-up manier van informatie verwerken die je vaak ziet bij autisme. Dat betekent eerst details waarnemen en dan pas handelen (voordat je het geheel waarneemt). Als ik minder snel reageer, omdat ik de tijd neem om uit te zoomen en het geheel te zien, kan ik beter nadenken. Dan neem ik ook meer waar dan de taal, bijvoorbeeld hoe iemand kijkt (gezichtsexpressie).

Dit inzicht heeft me geholpen. Ik snap waarom ik vroeger tegen bepaalde problemen ben aan gelopen door dingen die ik hoorde of las letterlijk te nemen. Alhoewel ik het liever zou willen noemen dat ik bepaalde woorden soms te veel gewicht gaf geef. :p.

Is dit herkenbaar? Neem jij taal letterlijk?

  1. Als er gezegd word dat iemand doodziek is. Dan denk ik al aan een put graven voor de kist. Maar in realiteit kan dit evengoed willen zeggen dat iemand zich erg ziek voelt, maar nog een lang leven hem wacht. Als Eddy Wally zingt ik spring uit een vliegmachien. Dan zie ik een hem uit een vliegmachiene springen, maar eigenlijk wil dit zeggen dat hij alles zou doen om bij zijn geliefde te raken, ook de engste dingen. Ik heb ook nog nooit men handen in de wc pot gewassen. Maar als we als autist de instructies strict volgen hadden we dit allemaal al wel eens gedaan in ons leven. Gelukkig heb ik smetvrees en denk goed na voor ik neurotypische opdrachten uitvoer, zo dat me niets naars overkomt.

  2. Wilma

    Ja, ook ik neem veel taal letterlijk. En als ik daar weer moeilijkheden mee krijg… want het is ‘zo niet bedoeld’… Dan zeg ik: daar zijn woorden toch voor bedoeld, om dingen uit te leggen en niet om ‘maar wat te verzinnen’ wat een ander ‘al dan niet bedoeld’. Zo stompzinnig… waarom begrijpt men dat niet? En gebruikt men de woorden niet wat men wél bedoeld?? Zo lastig… ondertussen ‘leer’ ik dat wel, maar dat kost me wel veel energie.

  3. Martine van Mook

    Hai,
    Ja, je kunt mij ook alles wijs maken. Vaak heb ik niet door wanneer iets als grapje bedoeld wordt. Even de tijd nemen en goed naar iemands gezicht kijken, dat ‘uitzoomen’ helpt daarbij wel.
    Aan de andere kant beleef ik ook veel plezier aan het letterlijk nemen van taal. Zo maak ik daar zelf ook vaak grapjes mee. Bijvoorbeeld toen mijn zus laatst zei dat een (nieuwe) stofzuiger boven een (nieuwe) tv stond op haar lijst, zag ik in gedachten die stofzuiger al aan de muur boven de tv hangen. “Joh, wat een gekke plek om je stofzuiger op te bergen.”
    Toch erger ik me ook vaak aan het slordig formuleren. Zeker bij instructies. Of zoals net bij de aankondiging van de COVID-app in de app-store. De slogan “Geef COVID-19 geen kans” vind ik ronduit misleidend. Een virus heeft àltìjd een kans. Alle maatregelen maken het risico zo laag mogelijk. Maar een risico van 0 is onmogelijk. En het downloaden van een app maakt je al helemaal niet immuun. Die slogan geeft bij mij al zo veel irritatie dat ik daarom de app al niet wil downloaden.

  4. Die van de lange arm vind ik leuk. Ik groeide op in een gezin waar we veelvuldig communiceerden (en nog steeds!) via woordgrappen. Dat heeft er bij mij wel voor gezorgd dat ik vaak begrijp wat men bedoelt. Toch loop ik ook wel tegen dingen aan, omdat ik vaak een woord net anders uitleg dan iemand anders.

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: