Leven op het autismespectrum

Alle blogs, Sociaal & vrije tijd

Sociaal wenselijk gedrag verminderen

Als kind al was ik vreselijk onzeker en deed ik sociaal wenselijk om te voorkomen buitengesloten te worden. Achteraf gezien denk ik dat dat voor een groot deel komt door autisme en dan vooral het niet weten van autisme. Constant had ik het gevoel anders te zijn en er niet bij te horen. De kleinste afwijzing in contacten, zette zich vast in mij en werd heel groot. Ik kon het niet bij de ander laten.

Omdat ik het allemaal zo graag goed wilde doen, zo graag ‘normaal’ wilde zijn en aardig en leuk en slim gevonden wilde worden, ging ik me afstemmen op de buitenwereld. Zelf vond ik het maar lastig om keuzes te maken en iets te vinden en zeggen. Liever las ik boeken over hoe iets hoorde of keek ik naar anderen wat je moest doen. Mezelf als vertrekpunt nemen zou alleen maar tot blunders of irritatie leiden, dacht ik.

Weinig eigenwaarde en identiteit

Terwijl je ook hoort te leren door dingen te doen en te ervaren. Daarmee ontwikkel je een eigen identiteit. Maar op een gegeven moment kon ik niks anders meer dan rekening houden met wat anderen dachten. Ik onderdrukte wie ik was, schaamde me voor mezelf, wilde niet de gevoelige en dwangmatige Mandy laten zien. Er kwamen onbewust steeds meer negatieve overtuigingen, zoals: ‘ik ben niet goed genoeg.’

Eerst was de onderdrukking van mezelf onbewust, later door therapie bewust. Maar de rationele inzichten maakten niet dat ik vervolgens minder sociaal wenselijk deed. Mijn eigenwaarde liet ik nog steeds afhangen van andermans mening. Nog steeds maak ik me druk over wat anderen van me vinden en ben ik bang om het fout te doen. Dan speel ik het liever op safe en neem ik geen risico.

sociaal wenselijk
Doen dieren sociaal wenselijk?

Voorbeelden sociaal wenselijk doen

Een voorbeeld van een situatie waarin ik sociaal wenselijk gedrag vertoon. Iemand zeg iets. Ik knik instemmend en zeg iets als ‘ja, inderdaad.’ Na het gesprek denk ik na over wat er gezegd is, iets wat ik na alle gesprekken wel doe. Dat is een manier van het verwerken voor mij. Nu bedenk ik me of voel ik dat ik het helemaal niet met die persoon eens was. Waarom zei ik dan toch ‘ja en amen‘? Ik denk dat ik mezelf in het gesprek geen denkruimte gaf, want dan verdeed ik misschien wel iemands tijd. En stiltes zijn vaak lastig. Achteraf baal ik, want ik heb mezelf niet laten zien en mezelf geen ruimte gegeven in het gesprek. Ook weet de ander nu niet wat ik daadwerkelijk vind.

Een ander voorbeeld. Ik zit in een bijeenkomst met een paar mensen. Er zijn veel externe prikkels (mensen, geluid, licht, temperatuur). Dan zijn er nog alle interne prikkels over wat ik vind, over wat ik wel en niet moet van mezelf (stilzitten, concentreren, …). Ik ben al snel overprikkeld en gespannen. Als ik ga praten, ga ik vast huilen. Als ik wegloop, verstoor ik het overleg. Doordat ik me niet mag uiten van mezelf, krijg ik nog meer spanning. Als het pauze is en mensen weglopen, kan ik me niet meer inhouden en moet ik alsnog huilen.

Functie van sociaal aanpassingsgedrag

Wat er gebeurt in situaties waarin ik me sociaal wenselijk gedraag, is dat ik mijn gedrag afstem op wat ik denk dat gewenst is. Dat is een probleem als ik over mijn grenzen ga, onderdruk wat ik voel en niet uitspreek wat ik denk. Het is angst om er niet bij te horen, angst om een ander te kwetsen, angst om te falen, angst dat anderen me lastig vinden. Sociale angst dus. En onder die angst zit onzekerheid over mezelf.

Dan geven regels houvast. Niet friemelen met je handen, want dat irriteert anderen! Ook niet vragen of het raam dicht mag, want iemand anders heeft het niet koud. Niet te veel zeggen, want dan trek je te veel aandacht. Wel; gezellig zijn, geïnteresseerd, assertief en … Het komt er op neer dat ik iets ‘moet’ bijdragen, zonder tot last te zijn en ik moet ieders gevoelens besparen.

Waarom minder sociaal wenselijk doen?

Camoufleren is het verschil tussen je gedrag, in een sociale context, met je gevoel. Dat geeft interne spanning en dan gaat de lol er vanaf. Zeker voor mensen met autisme vergt dit veel denkwerk en dus energie. Daarom probeer ik steeds vaker om wel uiting te geven aan wat er bij mij van binnen speelt. Of dat nou positief of negatief is. Of dat nou wel of niet gewenst is.

En dan ervaren dat ik als persoon nog steeds gewenst ben en zo niet, dat mijn leven niet afhangt van wat anderen van me vinden. Het wil ook helemaal niet zeggen dat ik niet wil weten wat anderen vinden, maar ik laat mijn doen en laten er niet meer automatisch van afhangen.

Het past beter bij mijn karakter om open en oprecht te zijn. Dus als ik een grapje niet snap, vraag ik om uitleg in plaats van dat ik doe of ik het snap. En als ik te snel ‘ja‘ zeg, mag ik er op terugkomen. Als ik niks te zeggen heb, mag ik stil zijn. Als ik dorst hebt, mag ik vragen om een kop thee. Ik mag last hebben van prikkels, blunders maken en de tijd nemen om een menig te vormen.

Mogen voelen wat ik voel

In therapie zijn zoveel dingen gezegd, die ik probeerde me eigen te maken. Maar ik voelde niet dat ik er toe deed. Het bleef rationeel. Ik heb er tweeëndertig voor moeten worden om mezelf te leren kennen, accepteren en omarmen; zowel mijn positieve persoonlijke eigenschappen en talenten als alles wat ‘afwijkend’ is, lastig en/of vermoeiend; voor mezelf of anderen.

Dit moet ik overigens blijven oefenen, want nog steeds is sociaal wenselijk doen vaak de automatische neiging. Het betekent ook niet dat ik ineens zelfverzekerd ben in contact, maar dat ik onzeker mag zijn. Dat ik er niet over oordeel, maar het er laat zijn. ‘Mezelf’ er laat zijn, zoals ik ben op dat moment. Steeds meer leer ik om vriendelijker te zijn voor mezelf.

Vertoon jij sociaal wenselijk gedrag en hoe ga je daar mee om?

18 Reacties

  1. Jeroen

    Zeer herkenbaar artikel.
    Heb zelf ook jarenlang veel last gehad van sociaal gewenst gedrag.
    Was oa te meegaand en kon me ook vaak op allerlei manieren verexcuseeren.
    Grenzen aangeven was er niet bij.
    Zo langzamerhand begint dit wel wat te veranderen.

    1
  2. Maaike

    Wow het is of ik dit zelf heb geschreven in alles wat je zegt herken ik mij!

    3
  3. Een lezer

    Misschien handig om wat bronnen te gebruiken voor al je uitspraken. Nu is niets te verifiëren.

  4. Echt geweldig sterk geschreven en zeer herkenbaar.
    Heb zelf ook autisme (ASS) en ook zeer veel last van onzekerheid en sociaal gewenst gedrag.
    Kan mezelf regelmatig op een totaal verkeerde manier wegcijferen.
    Ook door geen ‘nee’ te durven zeggen en door veel mij te verexcuseren.
    Hiermee zet ik mezelf in een kwetsbare positie en kunnen bepaalde mensen erg over me heen lopen etc.
    In vriendschappen heb ik hierin ook veel problemen ondervonden.
    Ook doordat ik niet tijdig en duidelijk mijn grenzen durfde aan te geven.
    Soms moet je compromissen sluiten, maar anderzijds is het ook weer niet goed om te meegaand te zijn. Daar kan ik ook nog weleens ‘de mist’ mee ingaan.
    Kan me dan zelfs onderdanig opstellen en dat is echt niet goed.
    Wel is er steeds meer het besef en zodoende kan ik steeds meer verbeteringen gaan toepassen in de praktijk.

  5. Ja, ik vertoon heel vaak sociaal wenselijk gedrag, met name op de werkplek in het contact met baas en collega’s. Ik doe mijn best om ‘normaal’ te zijn, open, gemotiveerd, belangstellend. Het kost me vaak veel energie, want van mezelf ben ik gesloten en introvert. Maar je hebt te dealen met mensen om je heen die heel anders zijn, je zult je enigszins moeten aanpassen. Het leven bestaat voor een deel uit compromissen sluiten. Thuis, in je eigen veilige huis, kun je vaak jezelf zijn, daarbuiten in de openbare ruimte, zul je je moeten aanpassen.

  6. Jacqueline van Geel

    Het is heel herkenbaar. Het onzeker zijn, het continu afvragen wat mensen van me vinden, niet mezelf zijn. Inmiddels weet ik (sinds ik 34 ben geworden) dat ik Asperger heb, en dat mijn ‘anders zijn’ net zo veel waard is, dat ik er ook mag zijn. Maar ik ben toch nog vaak iemand die anderen wil pleasen, die zich probeert aan te passen. Gelukkig heb ik een man bij wie ik mezelf mag zijn, en heb voldoende rustmomenten op een dag om op te laden

  7. Hester Vreman

    Ik moest veel denken aan dat ik rollen speel in een toneelstuk/spel in het dagelijkse leven en thuis mogen mn maskers af
    Zo herkenbaar de 1 noemt het camoufleren ik noem het telkens een rol spelen in een toneelstuk “het sociaal wenselijke gedrag”..
    Fijn weer een lotgenoot te herkennen en dat je niet alleen staat

  8. Ik ben er gewoon een beetje stil van, van deze blog. Dankjewel dat je dit deelt. Ik geloof dat ik er middenin zit, in dit proces (die eerste alinea is ongeveer een appje dat ik deze week naar een vriendin stuurde) en deze blog helpt me.

  9. Meestal zwijg ik en kijk ik naar de grond en heb een neutraal gezicht, en mijn ouders spreken voor mij. En hou ik het bij communicate langs text digitaal. Tegen mijn ouders spreek ik wel maar alleen als er niemand in de buurt is. Ik vertoon dus heel raar gedrag. Maar dit heb ik altijd al gehad. In het ziekenhuis moest ik zelf spreken en daar zag ik in beschrijving dat ze me beschrijven als patient met mild autisme. En ik ben nog nooit opgepakt geweest door de politie. Dus zal het er wel mee door kunnen mijn gedrag ook al is het vreemd.

    Tegenwoordig met de corona maatregelen worden zelfs vele van mijn afstandelijke gebruiken verplicht ingevoerd voor iedereen Dat vind ik dan weer niet leuk. Daar worden de neurotypische mensen ongelukkig van. Net zo als ik mezelf niet zou zijn als ik me neurotypische zou moeten proberen gedragen. Ik ben daar niet echt onzeker over. Ik vond het maar normaal. Want het kwam vanzelf. En dus zou me daar tegen verzetten me ziek maken.

    Maar als ik me niet verzet en mezelf ben. Werd/word ik gezien als onbereikbare persoon. Terwijl ik het niet was in mijn ogen. Velen dingen staan in papieren over me terwijl ik me daar niet eens bewust van was toen. Hoe moet ik dat weten dat neurotypische zo onzeker zijn over mijn gedrag? Als ze niet duidelijk zeggen waar ze zich zorgen over maken.

    Zelfs de dag van vandaag gaan velen ervan uit dat ik buiten men ouders met niemand contact heb. Maar ik maak me daar geen zorgen om, ik ben mezelf en anders kan ik niet zijn. Ik heb tegenwoordig ook te maken met lage energie en misselijk gevoel door crohn. Dus is me normaal gedragen nog moeilijker geworden. Ik blijf dus zo als ik geboren ben en hoor te zijn. En ben vriendelijk voor mijn autistische zelf.

  10. Wilma

    Beste Mandy, ik vind dat je dit weer heel mooi en helder beschrijft. Ik herken het zeer. Ik ben 57 en worstel er nog mee. Niet altijd, maar zeker wel in situaties met een beetje stress. Dat is een situatie bij mij al snel. Goed dat je het al zo duidelijk hebt voor jezelf. Ga zo door!

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: