Leven op het autismespectrum

Co-morbiditeit

Smetvrees of toch niet?

co-morbiditeit

Sinds ik de diagnose autisme heb, zet ik mijn eerdere stoornissen in een ander daglicht. Zo ook smetvrees. Ik ben daarvoor behandeld (waar ik ook behandeling voor mijn andere dwanggedachten en –handelingen kreeg) in Venray met exposure en responspreventie; een vorm van cognitieve gedragstherapie. Bij exposure stel je jezelf bloot aan datgene waar je bang voor bent en bij responspreventie is het de bedoeling om dwanghandelingen niet uit te voeren.

Het was een klinische opname, dus het was een en al exposure, los van de therapieblokken en het huiswerk. Ik zat op stoelen waar ik weet niet hoeveel mensen al op hadden gezeten. Ik sliep in bedden waar vele cliënten voor mij hadden geslapen. Los van deze voortdurende exposure was er ingeroosterde exposure. Zo was er de aanraakgroep. Met de andere smet-vrezers liepen we door het gebouw met een therapeut die ons opdrachten gaf. Denk aan het aanrecht of de borstel van de bezem aanraken zonder daarna je handen te wassen. Later aten we, met besmette handen, een koekje. Er vielen geen doden. :p

Een cirkel van dwanggedachten en -handelingen

Smetvrees is een vorm van een obsessieve compulsieve stoornis (OCS). Als je je vies voelt of je denkt erg veel aan besmetting (obsessie) ga je schoonmaken/wassen (compulsie = handeling). Je kan ook zorgen dat dat niet nodig is door dingen te vermijden. Het probleem is dat je zo geen gezond mechanisme ontwikkelt om om te gaan met je angst of onrust.

Ik herkende me in de omschrijving van OCS. Er was immers geen andere. Ik was blij met woorden voor iets dat ik eerst niet kon vatten. Toch maakte therapie ervoor weinig verschil. Cognitief en gedragsmatig kon ik tegen mijn smetvrees ingaan, maar gevoelsmatig niet.

Ik ben niet bang om aids o.i.d. te krijgen, ” zei ik tegen mijn therapeut, “Iets aanraken is indirect mensen aanraken. Dat voelt gewoon vies.
Je hebt meer smetvrees van het type walging en niet zozeer van de angst ergens voor,” zei ze.

Is het leefbaar?

Bij sommige mensen beheerst smetvrees hun leven. Bij mij niet. Het is niet iets waar ik nog steeds therapie voor nodig heb. Ik vermijd dingen, zoals deurknoppen, als het kan. Als het niet kan, raak ik ze wel aan. Ik ga naar openbare toiletten, maar voel me wel vies. Ik zit in de trein, maar mijn broek is ‘besmet’. Bekende dieren aaien mag, vreemde niet. Ik geef mensen een hand, maar blijf me heel bewust van die hand.

Dat voortdurende bewustzijn is het lastigste voor mij. Ik kan dat met een autismebril ook zien als een combinatie van te veel gedachten hebben en hooggevoeligheid. Rudy Simone schrijft in Aspergirls bij het kopje ‘gevoelige huid’: ‘Ik vaag me altijd af hoe het voor de Europese aspergers is, met al die zoenen op de wang. Daardoor krijg ik de neiging mijn gezicht af te vegen.’ Dit staat in het hoofdstuk ‘overprikkeling’.

Misschien is dat het probleem bij mij (just a theory). Prikkels komen hard binnen en geven een vervelend gevoel. Ik heb daar ooit woordjes als ‘vies’ en ‘bacteriën’ aan gekoppeld. Zeker onbekende prikkels komen extra hard binnen en dan is het al snel: ‘ieeeekkkk’. Iets moet me eerst eigen worden voordat het ontspannen aangeraakt kan worden. Wat belangrijk is, is dat dat uiteindelijk lukt, als er motivatie of een reden is.

Hoe kijk jij naar diagnoses?

  1. Reactie door auteur

    Psychiater Menno Oosterhoff reageerde per mail dit:
    interessante vraag. Zijn de verschijnselen beter te begrijpen als
    probleem in het verwerken van informatie ? Ik neig tot een ontkennend
    antwoord. Verhoogd vies zijn van anderen is een kernsymptoom van de
    smetvrees type walging. Ook mensen met smetvrees zonder ASS hebben dat.
    En veel mensen met ASS hebben het weer niet.
    Wel komt dwang in algemene zin meer voor bij ASS dan toeval. Hoe het
    verband precies ligt is onbekend. Dat de dwangverschijnselen te
    verklaren zijn vanuit de ASS denk ik niet. Misschien ten dele. Mensen
    met ASS gaan soms rigide om met hun dwangproblemen.
    Ik denk dat dezelfde erfelijke gevoeligheid een rol speelt . Mensen met
    ticsstoornissen hebben vaker dwang en ook vaker ASS. Misschien dat daar
    een link ligt. TTM past daarnaar mijn mening ook bij want dat lijkt toch
    ook wel ticgetelateerd. Althans de gefocuste TTM. Er is ook een meer
    onbewuste vorm en die lijkt meer op stereotypieën. En stereotypieën
    komen weer meer voor bij ASS. Maar ook bij ticsstoornissen.
    Kortom. Heel veel dingen gaan met elkaar samen en we weten de aard van
    het verband nog niet

    • Reactie door auteur

      Hoi Menno,
      Bedankt voor uw reactie. Interessant, ook de link met tics.
      Heel veel dingen gaan inderdaad met elkaar samen en dat maakt het ook zo verwarrend. Het is natuurlijk nooit zwart-wit in de psychiatrie. Het is daarom steeds zoeken naar handvatten om weer verder te komen.
      Groetjes,
      Mandy

  2. greet

    Ik heb ASS en geen smetvrees. Wel die walging als ik een hand moet geven bijvoorbeeld. Ik stel het wel eens heel scherp, zou iemand die geen ASS heeft zich voor kunnen stellen met een lief lachend gezicht zijn hand in een vuur te steken en dan normaal door te gaan met babbelen en kennis maken? Want zoveel prikkels komen er bij mij binnen als ik een hand geef. En ja, mijn huis is opgeruimd, want als er iets van zijn plek is, herken ik een hele ruimte niet meer, ben ik verdwaald in mijn eigen huis. Ik moet meter voor meter “scannen” alsof ik een slechtziende met kokervisus ben, waar “iets” ligt wat er niet hoort. Pas als ik dat opruim herken ik de ruimte weer. In dit huis geen kerstboom dus.
    Ik heb er echter nooit de woorden vies en bacterie aan gekoppeld. Ook niet laten koppelen, want op weg naar mijn ASS diagnose hebben hulpverleners dat wel willen doen. Ik bleef er echter bij dat ik geen smetvrees had, hoewel ik een aantal dingen wel herken bij mensen met smetvrees voel ik me meer verbonden met blinden en slechtzienden. Bij hen vallen “mijn dingetjes” niet zo op, ook bij hen moet alles op hun plek liggen, ook zij lopen een paar keer ergens tegen aan als er een nieuw meubelstuk is.

  3. Waarom zou OCD niet naast ASS kunnen bestaan? Ik lees natuurlijk al een tijdje mee en vooral na deze blog vraag ik me heel erg af waarom je alles onder ASS wil schuiven.. ASS is een stukje van iemands ‘persoonlijkheid’, maar nooit totaal.
    Het lijkt wel of je totaal ASS wilt zijn, er in leeft en je er meer naar gaat gedragen juist. Of er meer de nadruk op legt.

    Ik ben daarom zeer benieuwd wat de waarde van ASS voor jou is? En waarom?

    • Reactie door auteur

      Hoi Sam,
      OCD kan zeker naast ASS staan. Dat is bij mij ook wel hoor, maar ik probeer onderscheid te maken tussen mijn dwangen ipv alles op 1 hoop te gooien waar ik in de praktijk niets mee kan. Wat wel OCD is, is misschien nog te behandelen. Wat geen OCD is, is misschien meer een kwestie van accepteren en bij mij horend. Het is natuurlijk niet zwart wit. In bovenstaande blog heb ik het alleen over smetvrees en niet over mijn andere dwangen.
      Ik wil zeker niet alles onder ASS schuiven, maar blijkbaar komt dat wel zo op je over :s Ik bekijk mijn leven pas sinds een half jaar door een ASS-bril en moet dat gewoon nog een plekje geven. Uiteindelijk ben ik gewoon Mandy natuurlijk.
      Wat de waarde van ASS voor mij is, is niet 123 te beantwoorden. Ik zal dat dan hier ook niet doen, maar ik zal er nog eens over schrijven.
      Groetjes,
      Mandy

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: